Zmętnienie soczewki oka – przyczyny, objawy i możliwości leczenia

Soczewka oka odpowiada za prawidłowe ogniskowanie światła na siatkówce, dzięki czemu możliwe jest wyraźne widzenie. Z wiekiem jej struktura może jednak ulegać stopniowym zmianom. Jedną z nich jest zmętnienie soczewki, które prowadzi do pogorszenia ostrości widzenia i zmniejszenia przejrzystości obrazu. Proces ten często rozwija się powoli i bywa związany z naturalnym starzeniem się oka – podobnie jak prezbiopia, czyli pogorszenie widzenia z bliska. Jak powstaje zmętnienie soczewki oka, jakie są jego objawy i czy istnieją skuteczne metody leczenia? 

Na czym polega zmętnienie soczewki oka?

Soczewka oka jest przezroczystą strukturą znajdującą się za tęczówką, której zadaniem jest skupianie promieni świetlnych na siatkówce. W prawidłowych warunkach składa się z uporządkowanych włókien białkowych, które zapewniają jej przezroczystość oraz elastyczność [3]. 

Z biegiem czasu lub pod wpływem różnych czynników struktura ta może ulegać zmianom. Dochodzi wtedy do stopniowego zaburzenia organizacji białek i powstawania obszarów o zmniejszonej przejrzystości. Właśnie ten proces określa się jako zmętnienie soczewki, który powoduje, że światło przechodzące przez soczewkę ulega rozproszeniu. W efekcie obraz docierający do siatkówki staje się mniej wyraźny, a widzenie może być zamglone lub zniekształcone [6]. 

Zmętnienie soczewki oka – przyczyny i czynniki ryzyka

Do najczęstszych przyczyn zmętnienia soczewki należą naturalne procesy starzenia się oka. Z wiekiem struktura soczewki stopniowo ulega zmianom – włókna białkowe tracą swoją uporządkowaną budowę, a przejrzystość soczewki zmniejsza się. Właśnie dlatego zmiany te często pojawiają się w podobnym okresie życia jak prezbiopia, czyli pogorszenie widzenia z bliska związane z utratą elastyczności soczewki [5]. 

Warto jednak pamiętać, że prezbiopia i zmętnienie soczewki to dwa odmienne zjawiska, które różnią się mechanizmem powstawania oraz wpływem na widzenie. Różnice przedstawiliśmy poniżej: 

PREZBIOPIA 

Mechanizm powstawania: utrata elastyczności soczewki oka 

Wiek występowania: najczęściej po 40. roku życia 

Główny objaw: trudności z widzeniem z bliska 

Wpływ na widzenie: pogorszenie akomodacji oka 

Postępowanie: okulary do czytania lub soczewki kontaktowe 

 
ZMĘTNIENIE SOCZEWKI 

Mechanizm powstawania: utrata przejrzystościsoczewki 

Wiek występowania: najczęściej w starszym wieku 

Główny objaw: zamglone lub niewyraźne widzenie 

Wpływ na widzenie: rozproszenie światła i spadek kontrastu 

Postępowanie: w zaawansowanych przypadkach leczenie operacyjne 

Na rozwój zmętnienia soczewki mogą wpływać także inne czynniki. Należą do nich m.in.: 

• choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca,
• długotrwałe stosowanie niektórych leków (np. kortykosteroidów),
• urazy oka,
• przewlekła ekspozycja na promieniowanie UV [7].

Ryzyko zmian może zwiększać się również wraz z wiekiem oraz w przypadku obciążenia genetycznego. 

Choć zmętnienie soczewki najczęściej występuje u osób starszych, w niektórych sytuacjach może pojawić się również u młodszych pacjentów. Zmętnienie soczewki oka u dziecka jest znacznie rzadsze, jednak może mieć charakter wrodzony lub rozwijać się w wyniku chorób metabolicznych, urazów oka albo infekcji przebytych w okresie życia płodowego [1]. W takich przypadkach wczesna diagnostyka okulistyczna ma szczególne znaczenie dla prawidłowego rozwoju widzenia. 

Zmętnienie soczewki oka a zaćma

Pojęcie zmętnienia soczewki bardzo często pojawia się w kontekście zaćmy. W praktyce okulistycznej zaćma jest właśnie stanem, w którym dochodzi do utraty przejrzystości soczewki oka. Oznacza to, że zmętnienie soczewki stanowi podstawowy mechanizm rozwoju tej choroby. 

W początkowym etapie zmiany mogą być niewielkie i powodować jedynie łagodne pogorszenie ostrości widzenia. W miarę postępu choroby zmętnienie soczewki może jednak prowadzić do coraz większego rozproszenia światła w oku. W zaawansowanych przypadkach pojawia się zmętnienie soczewki oka połączone z częściową utratą wzroku, które znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie, np. czytanie, prowadzenie samochodu czy rozpoznawanie szczegółów [5]. 

Zmętnienie soczewki – objawy

Jednym z pierwszych sygnałów jest pogorszenie ostrości widzenia – obraz może wydawać się zamglony, mniej wyraźny lub pozbawiony kontrastu. Wiele osób opisuje ten stan jako wrażenie patrzenia przez lekko zaparowaną szybę. 

Do charakterystycznych symptomów należą także trudności z widzeniem w słabym oświetleniu oraz większa wrażliwość na intensywne światło. Źródła światła, takie jak reflektory samochodów czy latarnie uliczne, mogą powodować rozbłyski lub poświaty, co utrudnia widzenie po zmroku. Z tego powodu osoby z postępującym zmętnieniem soczewki często zauważają pogorszenie komfortu widzenia podczas prowadzenia samochodu w nocy. 

W miarę rozwoju zmian mogą pojawiać się także problemy z czytaniem drobnego tekstu, trudności w rozpoznawaniu szczegółów oraz szybkie zmęczenie oczu podczas pracy wzrokowej. Jeśli takie dolegliwości zaczynają się nasilać lub wpływać na codzienne funkcjonowanie, wskazana jest konsultacja okulistyczna w celu oceny stanu soczewki oka [8]. 

Zmętnienie soczewki oka – leczenie

W początkowych etapach, gdy objawy są niewielkie, postępowanie często polega na regularnych kontrolach okulistycznych oraz odpowiedniej korekcji wzroku. Wiele osób zastanawia się jednak, czy istnieją skuteczne metody farmakologiczne i czy dostępny jest lek na zmętnienie soczewki. 

Obecnie nie ma preparatów, które byłyby w stanie odwrócić proces zmętnienia soczewki. Z tego powodu tabletki na zmętnienie soczewki czy inne preparaty doustne nie mają potwierdzonej skuteczności w usuwaniu już istniejących zmian w soczewce. Najskuteczniejszą metodą leczenia zaawansowanego zmętnienia soczewki jest zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zmienionej soczewki i wszczepieniu sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej [2]. 

Warto jednak pamiętać, że decyzję o leczeniu operacyjnym podejmuje lekarz okulista po przeprowadzeniu odpowiedniej diagnostyki. Zależy ona od stopnia pogorszenia widzenia, przyczyny dolegliwości oraz wpływu objawów na codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Czy istnieją krople do oczu na zmętnienie soczewki?

Wśród pacjentów często pojawia się pytanie, czy dostępne są krople do oczu na zmętnienie soczewki, które mogłyby zatrzymać rozwój zmian lub poprawić przejrzystość soczewki. W praktyce klinicznej stosowane są różne preparaty wspomagające funkcjonowanie oka, jednak ich działanie polega głównie na poprawie komfortu widzenia lub nawilżeniu powierzchni oka [4]. 

Nie istnieją natomiast krople do oczu na zmętnienie soczewki, które byłyby w stanie usunąć już powstałe zmiany w strukturze soczewki. W przypadku nasilonych objawów i znacznego pogorszenia widzenia najskuteczniejszą metodą pozostaje leczenie operacyjne, które pozwala przywrócić prawidłową ostrość wzroku poprzez wymianę zmętniałej soczewki. 

Źródła: 

1. Aksay S., Bildirici I., Coşar C. i in., Intrauterine Cataract Diagnosis and Follow-up, Turk J Ophthalmol. 2020, 50(4): 245–247.
2. Hamel C., Bailey S., Intraocular Lenses for Cataract Surgery, Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health 2023.
3. Hejtmancik JF., Shiels A., Overview of the Lens, Prog Mol Biol Transl Sci. 2015, 134: 119–127.
4. Jun I., Choi S., Lee GY. i in., Effects of Preservative-free 3% Diquafosol in Patients with Pre-existing Dry Eye Disease after Cataract Surgery: A Randomized Clinical Trial, Sci Rep. 2019, 9: 12659.
5. Michael R., Bron AJ., The ageing lens and cataract: a model of normal and pathological ageing, Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 2011, 366(1568): 1278–1292.
6. Moreau KL., King JA., Protein misfolding and aggregation in cataract disease and prospects for prevention, Trends Mol Med. 2012, 18(5): 273–282.
7. Nien CW., Lee CY., Chen HC. i in., The elevated risk of sight-threatening cataract in diabetes with retinopathy: a retrospective population-based cohort study, BMC Ophthalmol. 2021, 21: 349.
8. Nizami A., Gurnani B., Gulani A., Cataract, StatPearls 2024.

2026PP12290