Gradówka na oku – przyczyny powstawania i profilaktyka

Gradówka na oku to przewlekłe, niezakaźne zapalenie gruczołu Meiboma odpowiedzialnego za produkcję składników łez i nawilżania powierzchni gałki ⁴. Powstaje na skutek zatkania ujścia gruczołu i nagromadzenia się gęstej, tłustej wydzieliny, co prowadzi do powstania miejscowego guzka lub zgrubienia ¹. Gradówka oka może pojawić się zarówno jako gradówka na górnej powiece, jak i jako gradówka na dolnej powiece, a także w pobliżu linii rzęs, co pacjenci często opisują jako krostka na linii wodnej oka lub pryszcz na linii wodnej.

Gradówka w oku zazwyczaj ma postać niewielkiego, przesuwalnego guzka w obrębie powieki. Początkowo może być niezauważalny, ale z czasem może się powiększyć, być wyczuwalny i powodować ucisk lub delikatne zniekształcenie widzenia. Gradówka na powiece nie jest zmianą zagrażającą zdrowiu, ale wymaga kontroli, zwłaszcza jeśli nie ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni lub często nawraca.

Choć obie zmiany pojawiają się na powiece oka, gradówka a jęczmień to dwa różne schorzenia, które mają odmienny przebieg, przyczyny i sposób leczenia. 

• Gradówka na oku to przewlekły stan zapalny gruczołu Meiboma, który nie ma charakteru infekcyjnego. Zmiana rozwija się powoli, nie boli i najczęściej przybiera formę twardego, bezbolesnego guzka w głębi powieki ^[2]. Skóra nad gradówką nie jest zaczerwieniona ani ocieplona. 

• Jęczmień to ostre, bakteryjne zapalenie gruczołu (najczęściej Zeissa lub Molla), które objawia się jako bolesny, czerwony obrzęk na brzegu powieki. Może dojść do nagromadzenia ropy i samoistnego pęknięcia zmiany. 

Warto też wspomnieć, że zarówno gradówka, jak i jęczmień mogą być przez pacjentów opisywane jako biała krostka na linii wodnej oka. Kluczowe różnice widoczne są jednak w badaniu okulistycznym, dlatego nie warto samodzielnie zgadywać, z którą zmianą mamy do czynienia.

Gradówka oka powstaje wskutek zablokowania ujścia gruczołu Meiboma, który znajduje się w obrębie powieki i odpowiada za produkcję lipidowej (tłustej) warstwy filmu łzowego. Gdy gruczoł nie może prawidłowo odprowadzać wydzieliny, gromadzi się ona wewnątrz i prowadzi do powstania miejscowego stanu zapalnego. 

Gradówka na powiece może się pojawić zarówno po przebyciu jęczmienia (szczególnie, jeśli nie został on całkowicie wyleczony), jak i samodzielnie bez wcześniejszych objawów infekcji. 

Do najczęstszych czynników sprzyjających rozwojowi gradówki należą: 

• zaburzenia pracy gruczołów Meiboma (np. w przebiegu zespołu suchego oka), 

• niedokładny demakijaż i drażnienie powiek kosmetykami, 

• nawykowe pocieranie oczu, 

• przewlekłe stany zapalne brzegów powiek, 

• choroby skóry, takie jak trądzik różowaty czy łojotokowe zapalenie skóry, 

• niewłaściwa higiena oczu szczególnie u osób noszących soczewki kontaktowe, 

• obniżona odporność organizmu lub przemęczenie ¹. 

Warto zaznaczyć, że gradówka w oku może mieć charakter nawracający, zwłaszcza jeśli nie zostanie usunięta pierwotna przyczyna. W takich przypadkach zaleca się nie tylko leczenie miejscowe, ale też regularną higienę powiek oraz – w razie potrzeby – konsultację dermatologiczną lub immunologiczną. 

Gradówka w oku w początkowym stadium może być trudna do odróżnienia od innych zmian skórnych. Najczęstsze objawy gradówki to:

• wyczuwalny, twardy guzek w obrębie powieki (częściej górnej), 

• brak bólu lub jedynie lekki dyskomfort przy ucisku, 

• uczucie ciała obcego lub „ciężkiej” powieki, 

• niekiedy pogorszenie ostrości widzenia przy większych zmianach (ucisk na rogówkę), 

• delikatne podrażnienie lub łzawienie oka, 

• przewlekła, niebolesna opuchlizna w jednym miejscu, często wyczuwalna tylko od wewnętrznej strony powieki. 

W niektórych przypadkach gradówka lokalizuje się nietypowo – np. jako gradówka w kąciku oka lub w pobliżu brzegu powieki, co pacjenci mogą błędnie uznać za pryszcz na linii wodnej oka. Takie umiejscowienie może powodować większy dyskomfort, uczucie drażnienia lub nawet miejscowe zaczerwienienie spojówki. 

Gdy na oku gradówka utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni, nie reaguje na leczenie zachowawcze lub zaczyna się powiększać, konieczna jest konsultacja okulistyczna i wdrożenie terapii specjalistycznej.

W przypadku mniejszych lub świeżych gradówek lekarz może zastosować leczenie miejscowe: 

• maści lub krople z antybiotykiem i/lub sterydem – stosowane miejscowo na powiekę, w celu redukcji stanu zapalnego i wspomagania wchłaniania zmiany, 

• leczenie ogólne (doustne) – w rzadkich przypadkach, np. u pacjentów z przewlekłymi stanami zapalnymi powiek lub u osób z nawracającymi gradówkami (antybiotyki lub tetracykliny o działaniu przeciwzapalnym).

W przypadku, gdy gradówka na oku utrzymuje się długo, jest twarda i niepodatna na leczenie farmakologiczne, zalecane jest jej chirurgiczne usunięcie. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym i w warunkach ambulatoryjnych. Jest krótki, małoinwazyjny i dobrze tolerowany przez pacjentów. Ponadto poprawia funkcję gruczołów Meiboma ³. 

Podczas zabiegu chirurg wykonuje drobne nacięcie od wewnętrznej strony powieki (od strony spojówki). Następnie oczyszcza zawartość gruczołu i usuwa torebkę gradówki. Gdy występuje na powiece oka gradówka, usuwanie odbywa się w sposób estetyczny i bez konieczności zakładania szwów od zewnętrznej strony skóry. 

Po zabiegu pacjent może przez kilka dni stosować krople lub maść z antybiotykiem. Gojenie trwa zwykle od 7 do 14 dni. Ryzyko powikłań jest niewielkie, ale możliwe są nawroty, zwłaszcza jeśli nie usunięto czynnika pierwotnego (np. przewlekłego zapalenia brzegów powiek).

Jeśli dotyczy Cię mała krostka na linii wodnej okaw postaci gradówki, możesz zastosować domowe sposoby wspomagające jej wchłonięcie. Należy jednak podkreślić, że nie każda gradówka zniknie samoistnie, a nieumiejętne manipulowanie zmianą może pogorszyć stan oka. Dlatego domowe metody warto traktować jako wsparcie, a nie zastępstwo profesjonalnej diagnozy. 

Najskuteczniejsze domowe sposoby na gradówkę to: 

• Ciepłe kompresy (okłady) – to podstawowa, bezpieczna forma domowej terapii, która poprawia funkcję gruczołów Meiboma ⁴. Użyj czystego, ciepłego kompresu lub jałowego gazika nasączonego przegotowaną wodą. Przyłóż na zamkniętą powiekę 2–3 razy dziennie na około 10 minut. Ciepło pomaga upłynnić zalegającą wydzielinę i poprawia drożność gruczołów. 
• Delikatne masowanie powieki, jednak wyłącznie po dokładnym umyciu rąk. Masuj bardzo łagodnie skórę powieki, zawsze w kierunku brzegu rzęs. Celem jest pobudzenie krążenia i ułatwienie fizjologicznego oczyszczania gruczołów, a nie „wypychanie” zawartości zmiany. Nigdy nie naciskaj gradówki bezpośrednio, ponieważ może to doprowadzić do nadkażenia lub uszkodzenia okolicznych tkanek. 
• Codziennie oczyszczaj powieki za pomocą chusteczek przeznaczonych do pielęgnacji okolic oczu (dostępnych w aptekach bez recepty). 
• Unikaj makijażu i soczewek kontaktowych do czasu całkowitego wygojenia zmiany.

Czas trwania gradówki zależy od jej wielkości, reakcji organizmu i wdrożonego leczenia. W niektórych przypadkach gradówka na oku może wchłonąć się samoistnie w ciągu 2–4 tygodni, zwłaszcza jeśli pacjent stosuje ciepłe okłady i higienę powiek. Jednak większe gradówki (szczególnie te utrzymujące się dłużej niż miesiąc) mogą nie zniknąć bez pomocy farmakologicznej lub chirurgicznej. 

Krosta na linii wodnej okapo zabiegu chirurgicznym goi się zwykle zwykle 7–14 dni, w zależności od rozległości zmiany i tempa regeneracji tkanek. Warto pamiętać, że gradówka oka może nawracać, jeśli nie zostanie wyeliminowana przyczyna jej powstawania – np. przewlekłe zapalenie brzegów powiek, trądzik różowaty lub nieprawidłowa higiena oczu.

Tak, z gradówką można wychodzić na dwór. Zmiana ta nie jest przeciwwskazaniem do normalnej, codziennej aktywności, o ile nie towarzyszą jej objawy ostrego stanu zapalnego. Taka krosta na linii wodnej nie jest zakaźna, nie stanowi zagrożenia dla innych osób i nie pogarsza się pod wpływem świeżego powietrza czy umiarkowanej aktywności na zewnątrz. 

Warto jednak pamiętać o kilku zasadach: 

1. Unikaj dotykania lub pocierania oka, zwłaszcza jeśli gradówka się powiększa lub zaczyna boleć. 

2. W dni wietrzne lub mroźne chroń oko (np. nosząc okulary przeciwsłoneczne lub sportowe), by nie nasilać podrażnienia. 

3. Jeśli stosujesz ciepłe okłady, lepiej wykonuj je w domu w warunkach higienicznych. 

4. W przypadku dzieci gradówka nie jest przeciwwskazaniem do pójścia do przedszkola czy szkoły, o ile nie doszło do nadkażenia (czyli zmiana nie jest zaczerwieniona, bolesna i ropna).