Choroby oczu – przegląd najczęstszych schorzeń, które mogą zagrażać wzrokowi

Choroby oczu mogą dotyczyć niemal każdej struktury anatomicznej narządu wzroku – od spojówki i rogówki, przez soczewkę i ciało szkliste, aż po siatkówkę i nerw wzrokowy. Wiele z nich rozwija się stopniowo, często bez dolegliwości bólowych, dlatego tak łatwo je przeoczyć. W artykule omawiamy najczęstsze choroby oczu, ich objawy, możliwe przyczyny oraz dostępne metody diagnostyki i leczenia.

Choroby oczu u ludzi – co warto wiedzieć na początek?

Choroby oczu u dorosłego człowieka mogą rozwijać się powoli i bezobjawowo. Ich pierwsze sygnały bywają niespecyficzne: uczucie zmęczenia wzroku, lekkie pogorszenie ostrości czy łzawienie.

Co istotne, wiele schorzeń oczu nie wywołuje bólu, dlatego bywa lekceważonych aż do momentu, gdy dojdzie do trwałego uszkodzenia widzenia. Dotyczy to nie tylko seniorów. Wady refrakcji, zapalenia czy zwyrodnienia mogą dotykać ludzi w każdym wieku, niezależnie od stylu życia.

Z tego powodu badanie dna oka często stanowi nie tylko element diagnostyki okulistycznej, ale też ogólnomedycznej. Odpowiednia profilaktyka i szybkie rozpoznanie chorób oczu może uchronić przed poważnymi powikłaniami, w tym nieodwracalną utratą wzroku.

Choroby oczu po 40. roku życia

Po 40. roku życia ryzyko rozwoju chorób oczu istotnie wzrasta. To dobry moment, w którym warto rozpocząć regularne badania okulistyczne, jeżeli do tej pory nie miało się takiego nawyku.

Z wiekiem rośnie ryzyko rozwoju zaćmy, jaskry, zwyrodnienia plamki żółtej (AMD) i zespołu suchego oka, a niekiedy także poważniejszych chorób siatkówki – zwłaszcza u osób z cukrzycą lub nadciśnieniem.

Najczęstsze choroby oczu – przegląd schorzeń u dorosłych

Poniżej znajdziesz przegląd najczęstszych schorzeń narządu wzroku u dorosłych – wraz z objawami i sposobami leczenia.

Choroby oczu bakteryjne

To grupa zakażeń wywoływanych przez bakterie, które mogą zaatakować różne struktury oka: spojówkę, rogówkę, powieki, a nawet wnętrze gałki ocznej. Najczęściej dochodzi do bakteryjnego zapalenia spojówek lub powiek, rzadziej rogówki.

Objawy: zaczerwienienie oka, ropna wydzielina, sklejone powieki, obrzęk, uczucie ciała obcego, pieczenie lub ból.
Przyczyny: infekcje kontaktowe (np. przez brudne ręce), powikłania po urazach lub zabiegach, soczewki kontaktowe.
Leczenie: miejscowe antybiotyki w kroplach lub maściach, czasem ogólnoustrojowe leczenie i leki przeciwzapalne.

Choroby oczu – zaćma

Zaćma (katarakta) to postępujące zmętnienie soczewki oka, które prowadzi do stopniowego pogorszenia widzenia. To jedna z najczęstszych chorób oczu u osób po 60. roku życia, ale może występować także wcześniej (zaćma wtórna, polekowa, pourazowa) ¹.

Objawy: pogorszenie ostrości widzenia, zamglony obraz, trudności z widzeniem w jasnym świetle.
Przyczyny: proces starzenia się soczewki, cukrzyca, urazy, stosowanie sterydów.
Leczenie: jedyną skuteczną metodą leczenia jest operacyjne usunięcie zmętniałej soczewki i wszczepienie sztucznej (IOL) ².

Jaskra – choroba, która może uszkodzić nerw wzrokowy bez bólu

askra to przewlekła choroba, w której dochodzi do uszkodzenia i zaniku nerwu wzrokowego na skutek zwiększonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, co prowadzi początkowo do ubytków w polu widzenia, a następnie do utraty widzenia. Może przez lata przebiegać bezobjawowo, dlatego często rozpoznawana jest zbyt późno.

Objawy: zwykle brak objawów we wczesnym stadium; później – zwężenie pola widzenia, utrata ostrości, bóle głowy.
Przyczyny: zaburzenia odpływu cieczy wodnistej, czynniki genetyczne, wiek, cukrzyca, nadciśnienie.
Leczenie: krople obniżające ciśnienie, laseroterapia, mikrochirurgia jaskrowa – zależnie od postaci i zaawansowania ³.

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem

AMD (Age-related Macular Degeneration) to choroba degeneracyjna siatkówki, która dotyczy plamki żółtej – obszaru odpowiedzialnego za ostre, centralne widzenie. Najczęściej występuje po 60. roku życia i może prowadzić do znacznej utraty samodzielności.

Objawy: zniekształcenie obrazu, trudności w czytaniu, widzenie „plamy” w centrum pola widzenia, obniżenie kontrastu.
Przyczyny: wiek, palenie tytoniu, predyspozycje genetyczne, nadciśnienie.
Leczenie: postać sucha – suplementacja (luteina, wit. C, cynk), postać wysiękowa – iniekcje doszklistkowe leków anty-VEGF.

Choroby powiek – objaw czy osobna jednostka?

Zmiany w obrębie powiek mogą być zarówno objawem innych chorób oczu, jak i odrębną jednostką chorobową. Powieki, jako struktury graniczne, pełnią nie tylko funkcję ochronną, ale też uczestniczą aktywnie w rozprowadzaniu filmu łzowego, oczyszczaniu powierzchni oka i utrzymaniu odpowiedniego nawilżenia rogówki. Ich stan bezpośrednio wpływa na komfort widzenia, a zaburzenia w obrębie powiek mogą prowadzić do poważniejszych problemów okulistycznych.

Do najczęstszych chorób powiek zalicza się:

jęczmień,
gradówkę,
zapalenie brzegów powiek,
nużycę,
dysfunkcję gruczołów Meiboma.

Często to właśnie przewlekły stan zapalny powiek jest przyczyną zespołu suchego oka czy nawrotowych infekcji spojówki. Co więcej, zmiany na powiekach mogą towarzyszyć chorobom ogólnoustrojowym, np. trądzikowi różowatemu, łojotokowemu zapaleniu skóry czy cukrzycy ⁴.

Zespół suchego oka – nie tylko dyskomfort

Zespół suchego oka to zaburzenie stabilności i składu filmu łzowego, które prowadzi do przewlekłego podrażnienia powierzchni oka. To jedna z najczęstszych dolegliwości u osób pracujących przy komputerze, po 40. roku życia i przy zaburzeniach gruczołów Meiboma.

Objawy: pieczenie, uczucie piasku pod powiekami, zaczerwienienie, zamglenie widzenia, nadmierne łzawienie.
Przyczyny: niedostateczna produkcja łez lub ich szybkie odparowywanie (np. przez zaburzenia lipidowe), klimatyzacja, leki, zabiegi okulistyczne.
Leczenie: sztuczne łzy, kompresy, higiena powiek, leki przeciwzapalne, terapia światłem lub laserem w trudniejszych przypadkach ⁵.

Objawy chorób oczu, których nie wolno ignorować

Niektóre objawy chorób oczu mogą wydawać się błahe, ale w rzeczywistości są sygnałem poważnych zaburzeń, które wymagają natychmiastowej diagnostyki. Do takich objawów należą:

nagłe pogorszenie widzenia,
widzenie mroczków lub błysków,
ból oka,
światłowstręt,
podwójne widzenie,
opadanie powieki,
asymetria źrenic,
zaczerwienienie z towarzyszącym bólem lub wydzieliną.

Szczególną czujność należy zachować u osób z chorobami ogólnoustrojowymi (np. cukrzyca, nadciśnienie, choroby autoimmunologiczne), ponieważ u nich ryzyko powikłań ocznych jest większe. Również utrzymujące się objawy niespecyficzne, takie jak uczucie piasku, przewlekłe łzawienie czy częste mrużenie oczu, mogą być pierwszym sygnałem przewlekłej choroby powierzchni oka, np. zespołu suchego oka czy dysfunkcji gruczołów Meiboma.

Profilaktyka i diagnostyka – jak zapobiegać chorobom oczu?

Hashemi H., Pakzad R., Yekta A. i in., Global and regional prevalence of age-related cataract: a comprehensive systematic review and meta-analysis, Eye (Lond). 2020, 34(8), s. 1357–1370.
Latebo A., Assefa N., Ferede T. i in., Prevalence of cataract and its associated factors among adults aged 40 years and above living in Durame town, Southern Ethiopia, 2023: a community-based cross-sectional study, BMJ Open. 2024, 14(12).
Michels T., Ivan O., Glaucoma: Diagnosis and Management, American Family Physican 2023, 107(3), s. 253-262.
Rhee M., Yeu E., Barnett M. i in., Demodex Blepharitis: A Comprehensive Review of the Disease, Current Management, and Emerging Therapies, Eye Contact Lens. 2023, 49(8), s. 311–318.
Sheppard J., Nichols K., Dry Eye Disease Associated with Meibomian Gland Dysfunction: Focus on Tear Film Characteristics and the Therapeutic Landscape, Ophthalmol Ther. 2023, 12(3), s. 1397–1418.
Singha P., Zeppieri M., Tripathy K., Presbyopia, StatPearls 2025.

2025PP16571