Retinopatia cukrzycowa – objawy, leczenie i wpływ choroby na widzenie

Cukrzyca wpływa nie tylko na poziom glukozy we krwi, ale również na funkcjonowanie wielu narządów, w tym narządu wzroku. Jednym z najpoważniejszych powikłań okulistycznych tej choroby jest retinopatia cukrzycowa, która prowadzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Początkowo może przebiegać bez wyraźnych objawów, dlatego wielu pacjentów nie zdaje sobie sprawy z rozwijających się zmian w oku. Dopiero z czasem pojawiają się pierwsze zaburzenia widzenia. Czym dokładnie jest ta choroba, jakie są objawy retinopatii cukrzycowej i na czym polega jej leczenie? 

Retinopatia cukrzycowa – co to jest i jak powstaje?

Retinopatia cukrzycowa to jedno z najczęstszych powikłań okulistycznych cukrzycy, wynikające z przewlekłego uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Choroba rozwija się w wyniku długotrwale podwyższonego poziomu glukozy we krwi, który prowadzi do zmian w strukturze ścian naczyń krwionośnych. W efekcie dochodzi do ich osłabienia, zwiększonej przepuszczalności oraz powstawania mikrotętniaków i drobnych krwotoków w obrębie siatkówki [7]. 

Ryzyko rozwoju choroby wzrasta wraz z czasem trwania cukrzycy oraz przy niewystarczającej kontroli glikemii. Znaczenie mają również inne czynniki, takie jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe czy choroby nerek [5]. 

Retinopatia cukrzycowa ICD-10 – klasyfikacja choroby

W dokumentacji medycznej retinopatia cukrzycowa klasyfikowana jest zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób ICD-10. Najczęściej stosowanym kodem jest E10–E14 z rozszerzeniem .3, które oznacza powikłania oczne w przebiegu cukrzycy, w tym retinopatię [11]. W praktyce klinicznej oznacza to, że choroba traktowana jest jako jedno z przewlekłych powikłań metabolicznych cukrzycy. 

Takie oznaczenie w systemie pozwala na jednoznaczne rozpoznanie jednostki chorobowej w dokumentacji medycznej, a także ułatwia prowadzenie statystyk epidemiologicznych oraz planowanie leczenia pacjentów z powikłaniami cukrzycy dotyczącymi narządu wzroku. 

Retinopatia cukrzycowa – objawy i pierwsze sygnały choroby

W początkowym okresie choroby retinopatia cukrzycowa może rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości. Zmiany w obrębie drobnych naczyń siatkówki postępują stopniowo, dlatego wielu pacjentów przez długi czas nie zauważa pogorszenia widzenia. Dopiero wraz z nasileniem zmian naczyniowych pojawiają się pierwsze objawy retinopatii cukrzycowej, które mogą wskazywać na rozwijające się uszkodzenie siatkówki. 

Do wczesnych sygnałów choroby należą przede wszystkim: 

• okresowe pogorszenie ostrości widzenia,
• zamazywanie się obrazu podczas czytania lub pracy przy komputerze,
• trudności z dostrzeganiem drobnych szczegółów,
• pojawianie się ciemnych plam lub „mętów” w polu widzenia.

Często pojawia się także pytanie: jak widzi osoba z retinopatią cukrzycową? W zależności od stopnia zaawansowania choroby obraz może być rozmyty, zniekształcony lub częściowo przesłonięty przez ciemne plamy. W przypadku obrzęku plamki centralnej dochodzi do zaburzenia widzenia w centrum pola widzenia, co znacząco utrudnia czytanie i wykonywanie precyzyjnych czynności [6]. 

Retinopatia cukrzycowa proliferacyjna, czyli zaawansowane stadium choroby

Retinopatia cukrzycowa proliferacyjna jest najbardziej zaawansowaną postacią choroby i rozwija się w wyniku długotrwałego niedotlenienia siatkówki. W odpowiedzi na niedobór tlenu organizm zaczyna wytwarzać nowe naczynia krwionośne w procesie tzw. neowaskularyzacji. Problem polega na tym, że naczynia te są nieprawidłowo zbudowane – mają cienkie, kruche ściany i łatwo ulegają uszkodzeniu [10]. 

Powstające w ten sposób naczynia mogą prowadzić do licznych powikłań okulistycznych. Najczęściej dochodzi do krwotoków do ciała szklistego, które powodują nagłe pogorszenie widzenia. W bardziej zaawansowanych przypadkach rozwijają się także włókniste błony na powierzchni siatkówki, które mogą ją pociągać i doprowadzić do trakcyjnego odwarstwienia [10]. 

W tym stadium choroby objawy są zazwyczaj wyraźniejsze niż w początkowych fazach retinopatii. Pacjenci mogą zauważyć: nagłe pogorszenie ostrości widzenia, pojawienie się licznych ciemnych plam lub „mętów” w polu widzenia czy też uczucie zasłony lub cienia w części pola widzenia [10]. 

Retinopatia cukrzycowa – leczenie i możliwości terapii

Leczenie retinopatii cukrzycowej zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby oraz rodzaju zmian występujących w obrębie siatkówki. W początkowych stadiach kluczową rolę odgrywa kontrola choroby podstawowej, czyli cukrzycy. Stabilny poziom glukozy we krwi pozwala ograniczyć dalsze uszkodzenia naczyń krwionośnych siatkówki i spowolnić postęp choroby. Istotne znaczenie ma również leczenie współistniejących zaburzeń metabolicznych, takich jak nadciśnienie tętnicze czy podwyższony poziom lipidów we krwi [9]. 

W bardziej zaawansowanych stadiach choroby konieczne jest leczenie okulistyczne. Jedną z najczęściej stosowanych metod jest laseroterapia siatkówki (fotokoagulacja), która polega na zastosowaniu impulsów laserowych w celu zamknięcia nieprawidłowych naczyń krwionośnych i zmniejszenia niedotlenienia siatkówki [10]. W wybranych przypadkach stosuje się również zabiegi chirurgiczne, takie jak witrektomia, szczególnie gdy dochodzi do krwotoków do ciała szklistego lub trakcyjnego odwarstwienia siatkówki [4, 10]. 

Retinopatia cukrzycowa – leczenie naturalne

Leczenie naturalne retinopatii cukrzycowej nie oznacza zastąpienia terapii okulistycznej metodami domowymi. W praktyce odnosi się raczej do działań wspierających leczenie i profilaktykę powikłań naczyniowych u osób z cukrzycą. Najważniejszym elementem jest prawidłowa kontrola poziomu glukozy we krwi oraz utrzymywanie stabilnej gospodarki metabolicznej [9]. 

Duże znaczenie ma także styl życia, w tym odpowiednia dieta oraz aktywność fizyczna [1]. W niektórych przypadkach stosuje się również suplementację witaminami i mikroelementami wspierającymi funkcjonowanie narządu wzroku, jednak zawsze powinna być ona skonsultowana z lekarzem [2]. 

Retinopatia cukrzycowa – leczenie zastrzykami

Jedną z nowoczesnych metod terapii są iniekcje doszklistkowe. Zabieg polega na podaniu leku bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej, do ciała szklistego. Najczęściej stosowane są preparaty z grupy inhibitorów VEGF, które hamują powstawanie nowych, nieprawidłowych naczyń krwionośnych w siatkówce [10]. 

Leki te zmniejszają również obrzęk plamki żółtej, który jest jedną z głównych przyczyn pogorszenia widzenia u pacjentów z retinopatią cukrzycową. Terapia polega zazwyczaj na serii zastrzyków wykonywanych w określonych odstępach czasu, a następnie na leczeniu podtrzymującym zależnym od reakcji pacjenta na terapię. 

Iniekcje doszklistkowe wykonywane są w warunkach ambulatoryjnych i poprzedzone są znieczuleniem miejscowym w postaci kropli do oczu. Zabieg trwa krótko i jest dobrze tolerowany przez większość pacjentów. 

Retinopatia cukrzycowa – dieta, profilaktyka i codzienne funkcjonowanie

Istotnym elementem wspierającym leczenie retinopatii cukrzycowej jest także odpowiednia dieta, która powinna sprzyjać utrzymaniu stabilnego poziomu cukru we krwi oraz wspierać kondycję naczyń krwionośnych. W praktyce oznacza to dietę o niskim indeksie glikemicznym, bogatą w warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, zdrowe tłuszcze roślinne oraz źródła białka o wysokiej wartości odżywczej. Szczególnie korzystne mogą być produkty zawierające antyoksydanty, takie jak witamina C, witamina E, luteina czy zeaksantyna, które wspierają ochronę komórek siatkówki przed stresem oksydacyjnym [2]. 

W codziennym funkcjonowaniu osób z retinopatią cukrzycową ważne jest także systematyczne monitorowanie stanu narządu wzroku. Zaleca się regularne wizyty kontrolne u okulisty, nawet jeśli nie pojawiają się wyraźne dolegliwości. Wczesne wykrycie zmian w obrębie siatkówki pozwala wdrożyć leczenie na etapie, w którym możliwe jest zahamowanie postępu choroby i zachowanie dobrej jakości widzenia. 

Czy osoba z retinopatią cukrzycową może nosić soczewki kontaktowe?

Sama retinopatia cukrzycowa nie zawsze stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do noszenia soczewek kontaktowych. Choroba dotyczy przede wszystkim siatkówki, czyli tylnej części oka odpowiedzialnej za odbiór bodźców wzrokowych, natomiast soczewki kontaktowe znajdują się na powierzchni rogówki. Z tego powodu w wielu przypadkach osoby z cukrzycą i wczesnymi zmianami w siatkówce mogą korzystać z tej formy korekcji wzroku. 

Decyzja o możliwości noszenia soczewek powinna jednak zawsze być podejmowana indywidualnie przez okulistę lub optometrystę. U osób z cukrzycą częściej występują bowiem zaburzenia powierzchni oka, takie jak suchość oczu, zmniejszona wrażliwość rogówki czy wolniejsze gojenie się mikrourazów. Czynniki te mogą zwiększać ryzyko podrażnień lub infekcji podczas stosowania soczewek kontaktowych. Dobrą informacją jest to, że istnieją badania potwierdzające, że soczewki silikonowo-hydrożelowe ograniczają ryzyko zakażenia [3]. 

Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów z zaawansowaną retinopatią cukrzycową lub niestabilnym przebiegiem cukrzycy. W takich sytuacjach zmiany metaboliczne mogą wpływać na jakość filmu łzowego i kondycję powierzchni oka, co może utrudniać bezpieczne użytkowanie soczewek [8]. 

Źródła: 

1. AlQabandi Y., Nandula S., Boddepalli C. i in., Physical Activity Status and Diabetic Retinopathy: A Review, Cureus. 2022, 14(8): e28238.
2. Bryl A., Mrugacz M., Falkowski M. i in., The Effect of Diet and Lifestyle on the Course of Diabetic Retinopathy – A Review of the Literature, Nutrients. 2022, 14(6): 1252.
3. Bussan K., Robertson D., Contact lens wear and the diabetic corneal epithelium: a happy or disastrous marriage?, J Diabetes Complications. 2018, 33(1): 75–83.
4. Gündüz K., Bakri S., Management of proliferative diabetic retinopathy, Compr Ophthalmol Update. 2007, 8(5): 245–256.
5. Kusuhara S., Fukushima Y., Ogura S. i in., Pathophysiology of Diabetic Retinopathy: The Old and the New, Diabetes Metab J. 2018, 42(5): 364–376.
6. Maheshwari S., Kumar S., Sinha A. i in., Diabetic Retinopathy: A Pharmacological Consideration, Cureus. 2023, 15(10): e46842.
7. Mishra S., Vishwakarma P., Tripathi M. i in., Diabetic Retinopathy: Clinical Features, Risk Factors, and Treatment Options, Curr Diabetes Rev. 2024, 20(7): e271023222871.
8. O’Donnell C., Efron N., Diabetes and contact lens wear, Clin Exp Optom. 2012, 95(3): 328–337.
9. Solomon S., Chew E., Duh E. i in., Diabetic Retinopathy: A Position Statement by the American Diabetes Association, Diabetes Care. 2017, 40(3): 412–418.
10. Unnati V., Tripathy K., Diabetic Retinopathy, StatPearls 2023.
11. Wang W., Lo A., Diabetic Retinopathy: Pathophysiology and Treatments, Int J Mol Sci. 2018, 19(6): 1816.
12. WHO, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD), online: https://icd.who.int/browse10/2016/en.

2026PP11153