Ból oka przy mruganiu, patrzeniu w bok, w nocy?

Ból oka stanowi jeden z częstszych powodów pilnych konsultacji okulistycznych. Często towarzyszy mu światłowstręt, łzawienie, pogorszenie ostrości wzroku lub ból głowy. Kiedy może wystąpić ból oka i jakie są jego przyczyny?

Ból oka może wynikać z niegroźnych, powierzchownych podrażnień lub stanów wymagających pilnej interwencji. W praktyce klinicznej wyróżnia się kilka głównych grup przyczyn bólu oka: 

1. Choroby powierzchni oka, takie jak zapalenie spojówek, nadżerki nabłonka rogówki czy zespół suchego oka. 
2. Stany zapalne wnętrza gałki ocznej, m.in. zapalenie tęczówki, ciała rzęskowego czy jaskra z zamkniętym kątem przesączania. 
3. Ból o charakterze neurologicznym, np. w neuralgii nerwu trójdzielnego lub przy zapaleniu nerwu wzrokowego. 
4. Ból pourazowy i pooperacyjny pojawia się po zabiegach okulistycznych (takich jak operacja zaćmy, irydotomia czy laseroterapia siatkówki) oraz urazach mechanicznych. 
5. Ból promieniujący z sąsiednich struktur, takich jak zatoki, oczodół czy struktury nerwowe, często współistnieje z bólem głowy po jednej stronie. W takich przypadkach konieczne jest różnicowanie z migreną, bólem klasterowym lub neuralgią nerwów czaszkowych. 

Umiejscowienie bólu oka to istotny element diagnostyczny, który może wskazywać na konkretne grupy schorzeń. Należy wziąć pod uwagę zarówno stronę dominującą, jak i dokładny obszar bólu – powierzchowny, głęboki, przygałkowy lub promieniujący. Odpowiednia wiedza przekazana podczas wizyty u specjalisty, pozwala mu na właściwą interpretację i zawężenie rozpoznania oraz ustalenie, czy problem leży po stronie oka, czy może dotyczyć innych struktur anatomicznych, takich jak oczodół, zatoki czy nerwy czaszkowe.

Jednostronny ból oka nie zawsze jest przypadkowy. Jeśli dolegliwość występuje tylko po jednej stronie i nie towarzyszą jej zmiany okulistyczne, warto rozważyć przyczyny pozaokulistyczne. Strona bólu może mieć znaczenie w diagnostyce neurologicznej oraz naczyniowej, ponieważ niektóre schorzenia, takie jak klasterowy ból głowy czy zapalenie nerwu wzrokowego, niemal zawsze przebiegają jednostronnie. 

W okulistyce strona objawów może wskazywać na: 

1. zapalenie przedniego odcinka błony naczyniowej po stronie zajętej (np. w przebiegu chorób autoimmunologicznych),
2. ciało obce lub uraz rogówki tylko w jednym oku,
3. pooperacyjne powikłania po jednostronnym zabiegu (np. irydotomii). 

Ból w kąciku oka to dolegliwość, którą pacjenci najczęściej wiążą z miejscowym stanem zapalnym lub zatkaniem aparatu łzowego. Jeśli objaw występuje po wewnętrznej stronie oka najczęściej mamy do czynienia z: 

• Zapaleniem woreczka łzowego (dakriocystitis) – przebiega z bólem, zaczerwienieniem i obrzękiem w przyśrodkowym kącie oka. Często towarzyszy mu łzawienie i uciskowa bolesność ¹².
• Jęczmieniem (hordeolum) – bolesny, ropny guzek w obrębie brzegu powieki. Jeśli zlokalizowany w kącie oka, może powodować miejscowy obrzęk i uczucie rozpierania ¹⁴.
• Nużycą – przewlekła inwazja pasożytnicza mieszków rzęsowych, która może wywoływać przewlekły stan zapalny brzegów powiek i piekący ból w kąciku oka, często połączony ze świądem, łzawieniem i zaczerwienieniem ⁴. 

Ból oka przy mruganiu i ból oka przy patrzeniu w bok to objawy, które mogą wskazywać na powierzchowny uraz, stan zapalny spojówki lub głębiej położone problemy w obrębie oczodołu. 

Najczęstsze przyczyny to: 

• Zapalenie spojówek zarówno wirusowe, bakteryjne, jak i alergiczne. Ból pojawia się w trakcie mrugania z powodu drażnienia zapalnie zmienionej spojówki przez powiekę. Często towarzyszy mu przekrwienie i uczucie ciała obcego w oku ².
• Urazy rogówki – mikrourazy, np. po kontakcie z piaskiem czy paznokciem, mogą powodować ostry ból oka przy mruganiu. Jeśli uszkodzenie znajduje się w pobliżu brzegu rogówki, pacjent może odczuwać szczególnie silny ból w zewnętrznym kąciku oka przy mruganiu ¹⁵.
• Zapalenie mięśni oczodołu – w przebiegu zapalenia tkanek oczodołowych ból nasila się przy ruchu gałki ocznej, szczególnie w jednym kierunku. Typowy jest ból oka przy patrzeniu w bok, często jednostronny, któremu może towarzyszyć obrzęk powieki i ograniczenie ruchomości oka ³. 

Ból i łzawienie oka po uderzeniu mogą sugerować zarówno powierzchowne uszkodzenie rogówki, jak i głębsze zmiany w obrębie gałki ocznej lub oczodołu. Częstą przyczyną łzawienia jest odruchowa reakcja na podrażnienie rogówki, na przykład w wyniku mikrourazu nabłonka, ciała obcego lub otarcia spojówki. 

Z kolei ból oka w nocy często ma zupełnie inne podłoże. Pacjenci skarżą się zwykle na kłujący ból oka w nocy, który budzi ich ze snu lub pojawia się tuż po przebudzeniu. Niekiedy występuje tylko jednostronnie i towarzyszy mu łzawienie, zamglenie widzenia i silna wrażliwość na światło. 

Może być objawem: 

• wysychania powierzchni rogówki przy niedomykaniu powiek,
• nawrotowego nadżerkowego zapalenia rogówki,
• mikrourazów nabłonka spowodowanych otarciem powieki przy otwieraniu oka po śnie. 

Ból oka po uderzeniu zawsze wymaga dokładnej oceny okulistycznej, nawet jeśli na pierwszy rzut oka uraz wydaje się niegroźny. Uderzenie może doprowadzić nie tylko do powierzchownych uszkodzeń, ale również do poważniejszych powikłań, takich jak krwiaki, uszkodzenie rogówki czy pęknięcia gałki ocznej ⁷.

Nagły, kłujący ból oka po przebudzeniu to objaw często zgłaszany przez pacjentów, szczególnie w sezonie grzewczym ¹ lub u osób pracujących w klimatyzowanych pomieszczeniach. Najczęściej wynika z przejściowego przesuszenia rogówki lub mikrouszkodzeń nabłonka rogówkowego.

Dyskomfort lub lekki ból oka po zabiegach okulistycznych jest zjawiskiem częstym i zazwyczaj przemijającym. Jednak w niektórych przypadkach może być objawem powikłań, które wymagają pilnej interwencji.

Ból oka po operacji zaćmy może występować w pierwszych godzinach lub dniach po zabiegu, szczególnie jeśli wykonywana była fakoemulsyfikacja z wszczepem soczewki. Umiarkowany ból, uczucie „piasku” pod powieką czy niewielki światłowstręt są akceptowalne ¹⁰. 

Jednak silny, narastający ból oka po operacji zaćmy, zwłaszcza połączony z pogorszeniem widzenia, zaczerwienieniem lub obecnością ropy w komorze przedniej, może świadczyć o rozwijającym się zapaleniu wnętrza gałki ocznej – najgroźniejszym powikłaniu pooperacyjnym.

Podobnie, ból oka po irydotomii, często połączony ze światłowstrętem bywa przejściowy i wynika z zastosowania kropel zwężających przed zabiegiem ¹¹. Jednak, jeśli ból oka po irydotomii nasila się, towarzyszy mu nudność, zamglenie widzenia lub wzrost ciśnienia śródgałkowego – może to wskazywać na ostre zamknięcie kąta przesączania lub reakcję zapalną wymagającą korekty leczenia.

W przypadku laseroterapii siatkówki, ból oka bywa uzależniony od liczby impulsów i lokalizacji ognisk. Umiarkowany ból i uczucie zmęczenia oka są typowe, ale silny, nagły ból oka po laserowaniu siatkówki, szczególnie z zaburzeniami pola widzenia, może sugerować powikłania takie jak odwarstwienie siatkówki lub zapalenie naczyniówki. 

Ból oka po zdjęciu soczewki może być objawem niewielkiego, mechanicznego podrażnienia rogówki, ale niekiedy może wskazywać na powikłania, szczególnie u pacjentów z niewłaściwą higieną soczewek lub przedłużonym czasem noszenia.

Do najczęstszych przyczyn należą: 

• czynniki mechaniczne, związane z podrażnieniem oka materiałem soczewki lub jej nieprawidłowym dopasowaniem,
• czynniki fizjologiczne, takie jak reakcje infekcyjne na substancje zawarte w płynach do pielęgnacji soczewek czy też,
• czynniki immunologiczne w przebiegu alergii na materiał z jakiego wykonane są soczewki ⁸. 

Gdy ból oka po zdjęciu soczewki nie ustępuje w ciągu kilku godzin, towarzyszy mu zaczerwienienie, pogorszenie widzenia lub uczucie ciała obcego, konieczna jest wizyta u okulisty. Każde podejrzenie nadżerki rogówki lub zapalenia powinno być zweryfikowane w lampie szczelinowej, a w razie potrzeby należy wdrożyć leczenie.