Światłowstręt oczu – przyczyny, objawy i leczenie

Zwykłe światło dzienne potrafi stać się źródłem dyskomfortu, bólu, a nawet konieczności przymykania oczu. Światłowstręt jest objawem towarzyszącym wielu schorzeniom okulistycznym i neurologicznym. Może pojawić się nagle: po operacji zaćmy, w przebiegu migreny, u dziecka, a nawet u niemowlaka. Z czego wynika światłowstręt i jakie są jego objawy? 

Światłowstręt – co to jest?

Światłowstręt to nadmierna wrażliwość na światło, które w normalnych warunkach nie powoduje dyskomfortu. Warto podkreślić, że fizjologiczna reakcja na bardzo silne światło (np. w słoneczny dzień na śniegu) jest czymś naturalnym. O światłowstręcie oczu mówimy dopiero wtedy, gdy dolegliwości pojawiają się przy zwykłym oświetleniu i utrudniają codzienne funkcjonowanie [2]. 

Światłowstręt – przyczyny

Aby zrozumieć, z czego wynika światłowstręt, warto przyjrzeć się mechanizmowi jego powstawania. Bodźce świetlne docierające do siatkówki aktywują nie tylko fotoreceptory, lecz także komórki zwojowe zawierające melanopsynę, które mają połączenia z drogami odpowiedzialnymi za odczuwanie bólu. 

W stanach zapalnych lub przy podrażnieniu powierzchni oka dochodzi do uwrażliwienia włókien nerwu trójdzielnego. W efekcie światło, które fizjologicznie byłoby neutralne, zaczyna być odbierane jako bodziec nieprzyjemny lub bolesny. 

Najczęstsze przyczyny obejmują: 

• zapalenie rogówki, spojówek lub błony naczyniowej,
• zespół suchego oka,
• urazy mechaniczne i chemiczne,
• migrenę i inne zaburzenia neurologiczne,
• rozszerzenie źrenicy (np. po badaniu okulistycznym),
• świeżo wykonane zabiegi okulistyczne [2].

Światłowstręt po operacji zaćmy, w ciąży i u dziecka – z czego może wynikać?

Światłowstręt po operacji zaćmy występuje stosunkowo często i najczęściej jest przejściowy. Powodem jest zwiększone ryzyko występowania suchego oka, które jest przyczyną światłowstrętu [3]. 

U najmłodszych pacjentów nadwrażliwość na światło zwykle towarzyszy infekcjom wirusowym, zapaleniu spojówek lub rogówki, choć światłowstręt u dziecka może być także jednym z objawów migreny dziecięcej [1]. Szczególną czujność budzi światłowstręt u niemowlaka, zwłaszcza gdy współwystępuje z obfitym łzawieniem i kurczowym zaciskaniem powiek. Taki obraz kliniczny może sugerować wrodzoną jaskrę wymagającą pilnej diagnostyki. 

Z kolei światłowstręt w ciąży bywa związany ze zmianami hormonalnymi, wpływającymi na film łzowy oraz ze zwiększoną skłonnością do migren [4]. 

Światłowstręt – objawy

Pacjenci opisują światłowstręt jako: 

• pieczenie,
• łzawienie,
• przymus mrużenia powiek,
• ból gałki ocznej,
• wyraźną potrzebę przebywania w zaciemnionym pomieszczeniu.

Częstym połączeniem klinicznym jest światłowstręt i ból głowy, zwłaszcza w przebiegu migreny. Nadwrażliwość na światło może poprzedzać napad bólu lub istotnie go nasilać, ponieważ drogi przewodzące bodźce świetlne i bólowe częściowo się nakładają w obrębie struktur mózgowia. 

Z kolei współwystępowanie takich objawów jak światłowstręt i mroczki przed oczami bywa charakterystyczne dla aury migrenowej [2]. 

Światłowstręt – do jakiego lekarza się udać?

W pierwszej kolejności należy zgłosić się do okulisty, który oceni stan rogówki, spojówki, ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz wykluczy stan zapalny lub inne schorzenia oka. Jeśli badanie okulistyczne nie wykazuje nieprawidłowości, a światłowstrętowi towarzyszy ból głowy, zaburzenia widzenia lub objawy neurologiczne, wskazana jest konsultacja u neurologa. 

Światłowstręt – leczenie

W stanach zapalnych stosuje się miejscowe leki przeciwzapalne lub przeciwwirusowe, w zależności od etiologii. Jeśli przyczyną jest niestabilność filmu łzowego, pomocne bywają odpowiednio dobrane krople na światłowstręt, najczęściej w postaci preparatów nawilżających bez konserwantów. Ich zadaniem nie jest bezpośrednie blokowanie nadwrażliwości na światło, lecz poprawa kondycji powierzchni oka i zmniejszenie podrażnienia, które potęguje dyskomfort świetlny [2]. 

Światłowstręt – domowe sposoby

W łagodnych przypadkach światłowstrętu pomocne mogą być: 

• regulacja oświetlenia w pomieszczeniu,
• unikanie bezpośredniego patrzenia w źródła światła,
• stosowanie okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV na zewnątrz,
• ograniczenie czasu spędzanego przed ekranami,
• robienie regularnych przerw wzrokowych.

U osób z objawami suchości oka korzystne może być utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza oraz systematyczne stosowanie preparatów nawilżających zaleconych przez specjalistę. 

Czy istnieją soczewki na światłowstręt?

Choć soczewki kontaktowe nie leczą przyczyny światłowstrętu, mogą zmniejszać dyskomfort związany z nadwrażliwością na światło. W praktyce stosuje się dwa rozwiązania technologiczne: filtrację określonych zakresów widma oraz soczewki fotochromowe. 

Soczewki fotochromowe zawierają cząsteczki reagujące na promieniowanie UV. Pod wpływem światła słonecznego ulegają one aktywacji i przyciemniają się, ograniczając ilość światła docierającego do siatkówki. W pomieszczeniach wracają do stanu przezroczystego. Mechanizm ten pozwala zmniejszyć olśnienie oraz poprawić komfort widzenia w jasnym otoczeniu, bez konieczności zmiany okularów czy stosowania dodatkowych filtrów. 

W przypadku osób z umiarkowanym światłowstrętem takie rozwiązanie może ograniczać dyskomfort podczas przebywania na zewnątrz, szczególnie przy silnym nasłonecznieniu. Dodatkowo niektóre soczewki wyposażone są w filtr światła niebiesko-fioletowego, co może zmniejszać zjawisko rozpraszania światła o wysokiej energii (HEV) i wtórnie poprawiać odczuwany kontrast. 

Źródła:

1. Al-Futaisi A., Pediatric Migraines: A Comprehensive Review and Perspectives on Diagnosis and Treatment, Oman Med J. 2023, 38(3): e499.
2. Digre K., Brennan KC., Shedding Light on Photophobia, J. Neuroophthalmol. 2012 32(1): 68–81.
3. Li XM., Hu L., Hu J. i in., Investigation of dry eye disease and analysis of the pathogenic factors in patients after cataract surgery, Cornea. 2007, 9(1): 16–20.
4. Martin V., Behbehani M., Ovarian hormones and migraine headache: understanding mechanisms and pathogenesis, Headache. 2006, 46(3): 365–386.

Nie stwierdzono, aby filtrowanie światła niebiesko-fioletowego (HEV) przez soczewki kontaktowe przynosiło użytkownikowi jakiekolwiek korzyści zdrowotne. Aby uzyskać więcej informacji, należy skonsultować się ze specjalistą w zakresie zdrowia oczu. 

2026PP07585