Olśnienie – czym jest, jak wpływa na widzenie i jak można ograniczyć jego odczuwanie?

Nagłe oślepienie przez reflektory samochodu, trudność w dostrzeżeniu szczegółów przy jasnym świetle czy dyskomfort podczas jazdy nocą to sytuacje, z którymi wiele osób spotyka się na co dzień. Zjawisko to określane jest jako olśnienie i może znacząco wpływać na jakość widzenia oraz bezpieczeństwo, szczególnie w warunkach słabego oświetlenia. Problem ten bywa związany zarówno z indywidualną wrażliwością na olśnienie, jak i z wadami refrakcji czy warunkami oświetleniowymi. Jak powstaje olśnienie, w jaki sposób można je badać i czy istnieją metody ograniczające jego odczuwanie? 

Olśnienie – co to jest i dlaczego wpływa na jakość widzenia?

Olśnienie to zjawisko polegające na pogorszeniu jakości widzenia spowodowanym działaniem intensywnego źródła światła w polu widzenia. Może ono prowadzić do: 

• chwilowego oślepienia,
• zmniejszenia kontrastu widzianych obiektów,
• utrudnienia rozpoznawania szczegółów.

W praktyce objawia się to m.in. trudnością w dostrzeżeniu przeszkód na drodze przy światłach samochodów nadjeżdżających z naprzeciwka lub dyskomfortem podczas patrzenia na bardzo jasne powierzchnie. 

Mechanizm powstawania olśnienia związany jest z nadmiernym rozproszeniem światła w układzie optycznym oka. Gdy intensywne światło dociera do siatkówki, część promieni ulega rozproszeniu, co powoduje powstanie tzw. zasłony świetlnej zmniejszającej kontrast widzenia. W efekcie oko potrzebuje czasu, aby ponownie przystosować się do warunków oświetleniowych i odzyskać pełną ostrość widzenia [1]. 

Dlaczego u niektórych osób wrażliwość na olśnienie jest większa?

Jednym z czynników zwiększających wrażliwość na olśnienie są wady refrakcji, zwłaszcza astygmatyzm. W takiej sytuacji światło wpadające do oka może ulegać większemu rozproszeniu na powierzchni rogówki lub soczewki, co sprzyja powstawaniu efektu świetlnej „poświaty” wokół źródeł światła. W efekcie olśnienie może być odczuwane intensywniej, szczególnie w warunkach słabego oświetlenia lub podczas patrzenia na jasne punkty światła, np. reflektory samochodów [2]. 

Na odczuwanie olśnienia wpływają także inne czynniki, takie jak: wiek, zmiany w przejrzystości soczewki oka czy ogólny stan powierzchni oka [3]. U niektórych osób większa wrażliwość może pojawiać się również przy zmęczeniu wzroku, długotrwałej pracy przy ekranach lub w warunkach słabego oświetlenia, gdy źrenice są rozszerzone i do oka dociera większa ilość światła. 

Widzenie zmierzchowe i olśnienie – dlaczego światła samochodów są tak uciążliwe?

Widzenie w warunkach słabego oświetlenia różni się od widzenia w ciągu dnia. W zmierzchu i w nocy główną rolę w odbieraniu bodźców wzrokowych odgrywają pręciki – komórki siatkówki odpowiedzialne za widzenie przy niskim natężeniu światła. W takich warunkach źrenice rozszerzają się, aby do oka mogło dotrzeć więcej światła. Jednocześnie jednak zwiększa się podatność oka na zjawisko olśnienia, ponieważ większa ilość światła może ulegać rozproszeniu w układzie optycznym oka [4]. 

Dlatego właśnie widzenie zmierzchowe i olśnienie są ze sobą silnie powiązane. Gdy w ciemnym otoczeniu pojawia się intensywne źródło światła, np. reflektory nadjeżdżającego samochodu, dochodzi do nagłego kontrastu między ciemnym tłem a bardzo jasnym punktem. Oko potrzebuje wtedy chwili, aby przystosować się do zmiany warunków oświetleniowych. W tym czasie widzenie może być chwilowo pogorszone, a dostrzeganie szczegółów utrudnione [3]. 

Na czym polega badanie na olśnienie?

Badanie na olśnienie polega na sprawdzeniu, w jaki sposób układ wzrokowy reaguje na silne źródło światła oraz jak szybko potrafi ponownie przystosować się do normalnych warunków widzenia. Podczas takiego testu ocenia się m.in. zdolność widzenia kontrastu po ekspozycji na jasne światło oraz czas potrzebny do odzyskania wyraźnego widzenia. 

W praktyce badanie polega na chwilowym oświetleniu oka intensywnym źródłem światła, po czym sprawdza się, jak szybko pacjent odzyskuje zdolność dostrzegania szczegółów lub znaków o określonym kontraście. Dzięki temu możliwe jest określenie stopnia wrażliwości na olśnienie oraz ocena funkcjonowania mechanizmów adaptacji wzroku [1]. Testy takie wykorzystywane są m.in. w diagnostyce zaburzeń widzenia zmierzchowego oraz w ocenie komfortu widzenia podczas prowadzenia pojazdów nocą. 

W analizie właściwości światła i jego oddziaływania na narząd wzroku wykorzystuje się również metody pomiarowe określane jako fotometria. To dziedzina zajmująca się pomiarem natężenia światła i jego charakterystyki, z uwzględnieniem wrażliwości ludzkiego układu wzrokowego [5]. 

Wrażliwość na olśnienie – jak poprawić komfort widzenia?

Odczuwanie intensywnego światła można w pewnym stopniu ograniczyć poprzez odpowiednią korekcję wzroku oraz stosowanie rozwiązań poprawiających komfort widzenia w trudnych warunkach oświetleniowych. 

Jednym z podstawowych elementów jest prawidłowa korekcja wad refrakcji, takich jak astygmatyzm, który może sprzyjać rozpraszaniu światła w oku i nasilać wrażliwość na olśnienie. Odpowiednio dobrane okulary lub soczewki kontaktowe pomagają poprawić jakość widzenia i zmniejszyć efekt rozmycia światła. 

Coraz większą rolę w poprawie komfortu widzenia odgrywają również nowoczesne technologie stosowane w soczewkach kontaktowych. Przykładem są soczewki wyposażone w filtry ograniczające przenikanie części światła niebiesko-fioletowego*, które może wpływać na rozpraszanie światła w oku i powodować większy dyskomfort wzrokowy [6]. Takie rozwiązania są szczególnie przydatne u osób, które często korzystają z urządzeń cyfrowych lub przebywają w środowisku o intensywnym oświetleniu. 

Jednym z przykładów tego typu rozwiązań są soczewki kontaktowe ACUVUE^® OASYS MAX 1-Day, które posiadają filtr światła niebiesko-fioletowego* o najwyższym poziomie filtracji wśród soczewek kontaktowych dostępnych na rynku. Zastosowana technologia może wspierać komfort widzenia w warunkach intensywnego oświetlenia oraz podczas długotrwałej pracy przy ekranach.  

Źródła: 

1. Montés-Micó R., Cerviño A., Martínez-Albert N. i in., Performance of a new device for the clinical determination of light discomfort, Expert Review of Medical Devices 2020, 17(11), 1221–1230.
2. Gurnani B., Kaur K., Astigmatism, StatPearls 2023.
3. Berg T., Rijn LJ., Kaper-Bongers R. i in., Disability Glare in the Aging Eye. Assessment and Impact on Driving, J Optom. 2010, 2(3): 112–118.
4. Zele A., Cao D., Vision under mesopic and scotopic illumination, Front Psychol. 2015, 5: 1594.
5. NIST, Photometry, 18.11.2009, online: https://www.nist.gov/programs-projects/photometry.
6. Renzi-Hammond LM., Buch J., Hammond BR., Reduction of Glare Discomfort and Photostress Recovery Time Through the Use of a High-Energy Visible-Filtering Contact Lens, Eye Contact Lens. 2022, 48(12): 516–520. 

To jest wyrób medyczny. Używaj go zgodnie z instrukcją używania lub etykietą. 

 
*Nie udowodniono, że filtrowanie światła niebiesko-fioletowego (HEV) przez soczewki kontaktowe pozwala użytkownikowi uzyskać korzyści w zakresie zdrowia oczu lub ogólnego stanu zdrowia. Szczegółowych informacji udzieli specjalista w zakresie zdrowia oczu. 

Ważne informacje dla użytkowników soczewek kontaktowych: Soczewki kontaktowe ACUVUE^® mogą być stosowane do korekcji wzroku. Specjalista ochrony zdrowia oczu ustali, czy soczewki kontaktowe są właściwym wyborem dla danej osoby. W rzadkich przypadkach noszenie soczewek może powodować poważne problemy z oczami. Aby ich uniknąć, należy postępować zgodnie z harmonogramem noszenia, wymiany i instrukcjami dotyczącymi właściwej pielęgnacji soczewek kontaktowych. Soczewek nie należy zakładać przy zakażeniach oka, jakiejkolwiek chorobie oczu, chorobie ogólnoustrojowej, która może mieć wpływ na oczy, ani przy uczuleniu na którykolwiek składnik materiału, z którego jest wykonana soczewka. W przypadku odczuwania dyskomfortu oczu, nadmiernego łzawienia, zmian widzenia lub zaczerwienienia oczu należy zdjąć soczewki i niezwłocznie skontaktować się ze specjalistą ochrony zdrowia oczu. Aby uzyskać szczegółowe informacje na temat prawidłowego używania, pielęgnacji, ostrzeżeń i środków ostrożności, porozmawiaj ze swoim specjalistą ochrony zdrowia oczu i uważnie przeczytaj instrukcję używania dostępną na stronie internetowej firmy Johnson & Johnson www.e-ifu.com. Więcej informacji dostępnych jest pod adresem strony ACUVUE^® www.acuvue.com/pl-pl/information/. Producent: Johnson & Johnson Vision Care, Inc., 7500 Centurion Parkway, Jacksonville, Florida, 32256, USA. Upoważniony przedstawiciel: AMO Ireland, Block B, Liffey Valley Office Campus, Quarryvale, Co. Dublin, Ireland. Znaki towarowe prezentowanych produktów z portfolio ACUVUE^® należą do: Johnson & Johnson. Reklama prowadzona przez Johnson & Johnson Poland Sp. z o.o., ul. Iłżecka 24, 02-135 Warszawa, zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla m. st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy KRS pod numerem: 0000032278, NIP 113-00-20-467, o kapitale zakładowym 39 751 500,00 złotych. Polska 2026.2026PP12291