Minusy w wadzie wzroku – co oznaczają, jak się zmieniają i czy mogą przejść w plusy

Krótkowzroczność, czyli tzw."minusy" należą dziś do najczęściej diagnozowanych zaburzeń widzenia. Dla wielu osób liczby poprzedzone znakiem „–” są jedynie informacją o potrzebie noszenia okularów. W rzeczywistości kryje się za nimi konkretna wada refrakcji oka, mechanizm widzenia oraz procesy, które mogą zmieniać się wraz z wiekiem. Jak powstaje krótkowzroczność, jaka to wada wzroku i czy możliwa jest zmiana wady wzroku z ,,minusów” na ,,plusy”? 

,,Minusy” – jaka to wada wzroku?

Oznaczenie „-‘’ w zapisie recepty okularowej odnosi się do krótkowzroczności,zwanej również miopią. W praktyce klinicznej oznacza to, że układ optyczny oka skupia promienie świetlne przed siatkówką, a nie bezpośrednio na niej. W efekcie obraz obiektów znajdujących się w oddali jest nieostry, natomiast przedmioty położone blisko mogą być widziane wyraźnie [1]. 

Krótkowzroczność jest dziś uznawana nie tylko za wadę refrakcji, ale również za zjawisko epidemiologiczne o rosnącym znaczeniu zdrowotnym. Według analiz opublikowanych w czasopiśmie Ophthalmology do 2050 roku nawet połowa populacji świata może mieć wadę krótkowzroczną [4]. 

Wada wzroku na minusie – skąd bierze się krótkowzroczność?

Krótkowzroczność pojawia się wtedy, gdy długość gałki ocznej jest zbyt duża w stosunku do mocy optycznej rogówki i soczewki albo gdy sama moc układu optycznego oka jest zbyt silna. 

Istotną rolę w rozwoju krótkowzroczności odgrywają czynniki genetyczne. Jednak sama predyspozycja genetyczna nie tłumaczy gwałtownego wzrostu liczby osób z krótkowzrocznością obserwowanego w ostatnich dekadach. Coraz więcej dowodów wskazuje również na znaczenie czynników środowiskowych, takich jak: długotrwała praca wzrokowa z bliska i niewielka ilość czasu spędzanego na zewnątrz w świetle dziennym [7]. 

Wady wzroku ,,plus” i ,,minus” – czym różni się krótkowzroczność od dalekowzroczności?

Wady wzroku ,,plus” i ,,minus” różnią się przede wszystkim miejscem ogniskowania promieni świetlnych oraz tym, jakie problemy z widzeniem odczuwa pacjent. Wiemy już, że w krótkowzroczności promienie świetlne skupiają się przed siatkówką, a oko wyraźniej widzi przedmioty znajdujące się blisko. 

Z kolei dalekowzroczność, określana potocznie jako „plusy”, działa odwrotnie. Promienie światła ogniskują się za siatkówką, ponieważ gałka oczna jest zbyt krótka albo układ optyczny oka ma zbyt małą zdolność skupiania światła. W efekcie trudniejsze staje się wyraźne widzenie z bliska, zwłaszcza podczas czytania czy pracy przy komputerze [6]. 

Krótkowzroczność– skala. Co oznaczają wartości dioptrii?

W przypadku krótkowzroczności jednym z najważniejszych parametrów diagnostycznych jest wartość dioptrii zapisana na recepcie okulistycznej. Skala ta określa stopień zaburzenia refrakcji, czyli to, jak silnej korekcji potrzebuje oko, aby promienie świetlne mogły zostać prawidłowo skupione na siatkówce. 

Dioptria (D) jest jednostką mocy optycznej soczewki. W krótkowzroczności wartości te mają znak ujemny, np. −0,5 D, −2,0 D czy −7,0 D. Im większa liczba po znaku minus, tym większa jest wada wzroku i tym silniejsza soczewka rozpraszająca jest potrzebna do jej skorygowania [2]. 

Czy ,,minusy” przechodzą w plus?

Zmiana wady wzroku z ,,minusów” na plusy nie jest typowym przebiegiem rozwoju krótkowzroczności i zdarza się bardzo rzadko. W większości przypadków wada stabilizuje się w młodej dorosłości i pozostaje na podobnym poziomie przez wiele lat. 

Nie oznacza to jednak, że parametry korekcji wzroku nigdy się nie zmieniają. Wraz z wiekiem w oku zachodzą naturalne procesy fizjologiczne. Jednym z nich jest presbiopia, czyli starczowzroczność, związana ze stopniową utratą elastyczności soczewki oka. Z tego powodu osoby po 40.–45. roku życia zaczynają mieć trudności z czytaniem z bliska [3]. 

Kiedy jest konieczna korekcja wady wzroku tzw. "minusów"?

Zabiegi chirurgiczne stosowane w korekcji krótkowzroczności polegają na zmianie kształtu rogówki, tak aby promienie świetlne ogniskowały się dokładnie na siatkówce. Najczęściej wykorzystuje się w tym celu techniki laserowe, takie jak LASIK, FemtoLASIK, SILK czy SMILE [7, 9]. W wybranych przypadkach (zwłaszcza przy bardzo dużej krótkowzroczności) możliwe jest także wszczepienie soczewki wewnątrzgałkowej [8]. 

Do najczęstszych wskazań do zabiegu należą sytuacje, w których wada wzroku jest stabilna i dobrze zdiagnozowana, a pacjent spełnia określone kryteria okulistyczne. W praktyce oznacza to przede wszystkim: 

• stabilną wadę wzroku przez co najmniej 12 miesięcy,
• zakończony rozwój gałki ocznej (najczęściej po 20.–21. roku życia),
• odpowiednią grubość i strukturę rogówki,
• brak chorób oczu, takich jak stożek rogówki czy zaawansowane schorzenia siatkówki [kaimbo].

Źródła: 

1. Flitcroft D., He M., Jonas J. i in., IMI – Defining and Classifying Myopia: A Proposed Set of Standards for Clinical and Epidemiologic Studies, Invest Ophthalmol Vis Sci. 2019, 60(3): M20–M30.
2. Fredrick D., Myopia, BMJ. 2002, 324(7347): 1195–1199.
3. Grosvenor T., Is there a hyperopic shift in myopic eyes during the presbyopic years?, Clin Exp Optom. 1999, 82(6): 236–243.
4. Holden B., Fricke T., Wilson D., Global Prevalence of Myopia and High Myopia and Temporal Trends from 2000 through 2050, Ophthalmology 2016, 123(5): 1036–1042.
5. Kaimbo D., Kaimbo W., Refractive Surgery for Myopia, A in Eye surgerydvances 2016.
6. Majumdar S., Koushika T., Hyperopia, StatPearls 2023.
7. Morgan I., Ohno-Matsui K., Saw SM., Myopia, Lancet. 2012, 379(9827): 1739–1748.
8. Nie LL., Ma X., Pei Y., Subjective and objective changes in visual quality after implantable collamer lens implantation for myopia, Front Med (Lausanne). 2025, 12: 1543864.
9. Sugar A., Rapuano C., Culbertson W. i in., Laser in situ keratomileusis for myopia and astigmatism: safety and efficacy: a report by the American Academy of Ophthalmology, Ophthalmology. 2002, 109(1): 175–187.

2026PP11091