Soczewka na jedno oko – kiedy jest bezpiecznym rozwiązaniem?
Większość osób kojarzy soczewki kontaktowe z korekcją obu oczu, jednak w praktyce optometrycznej zdarzają się sytuacje, w których stosuje się soczewkę na jedno oko. Takie rozwiązanie bywa zalecane wtedy, gdy wada wzroku występuje tylko w jednym oku lub gdy różnica między oczami jest niewielka. Czy noszenie jednej soczewki jest bezpieczne i czy nie wpływa negatywnie na komfort widzenia?
Soczewka na jedno oko – kiedy stosuje się taką korekcję?
Soczewka na jedno oko stosowana jest przede wszystkim wtedy, gdy wada refrakcji występuje jednostronnie lub jej nasilenie między oczami znacząco się różni. Dotyczy to m.in. różnowzroczności (anizometropii), czyli różnicy mocy optycznej między oczami, w której jedno oko wymaga korekcji, a drugie zapewnia prawidłową ostrość widzenia [3].
Soczewki kontaktowe mogą być również wykorzystywane w tzw. monowizji, czyli metodzie korekcji stosowanej u osób z prezbiopią. W takim rozwiązaniu jedno oko koryguje się do widzenia w dali, a drugie do widzenia z bliska, najczęściej za pomocą soczewek o różnej mocy [1, 2]. Układ wzrokowy uczy się wykorzystywać odpowiednie oko w zależności od odległości obserwowanego obiektu, co u części pacjentów pozwala funkcjonować bez okularów do czytania. W niektórych przypadkach, gdy jedno oko zapewnia dobre widzenie do dali bez korekcji, wystarczające może być zastosowanie soczewki kontaktowej wyłącznie na oku korygowanym do bliży.
Soczewki na jedno oko a różnica w wadzie wzroku między oczami
Różnica w wadzie wzroku pomiędzy oczami określana jest jako anizometropia. Termin ten oznacza sytuację, w której każde oko ma inną moc refrakcyjną, czyli inną wadę wzroku. Może to oznaczać na przykład krótkowzroczność w jednym oku i prawidłowe widzenie w drugim, ale także różny stopień tej samej wady w obu oczach [4].
W przypadku korekcji okularowej u pacjentów pojawia się problem tzw. anizeikonii, czyli różnicy w wielkości obrazu powstającego w każdym oku [5]. Wynika to z faktu, że szkła okularowe znajdują się w pewnej odległości od oka i zmieniają wielkość obrazu na siatkówce. Gdy różnica mocy między oczami jest większa, mózg może mieć trudność z połączeniem dwóch obrazów w jeden spójny obraz przestrzenny. Dodatkowo w okularach mogą występować efekty pryzmatyczne, które przy patrzeniu przez obwodowe części soczewki powodują przesunięcia obrazu i mogą prowadzić do dyskomfortu, zmęczenia oczu lub nawet zawrotów głowy [3].
Z tego powodu w wielu przypadkach lepszym rozwiązaniem są soczewki kontaktowe. Umieszczone bezpośrednio na rogówce ograniczają różnice w wielkości obrazu między oczami, dzięki czemu układ wzrokowy łatwiej integruje informacje z obu oczu. Soczewki kontaktowe mogą więc znacząco poprawić komfort widzenia u osób z anizometropią. Mimo tych zalet w praktyce klinicznej wciąż stosuje się je rzadziej niż mogłyby być wykorzystywane w leczeniu tego zaburzenia.
Warto również pamiętać, że jednostronna krótkowzroczność nie zawsze pozostaje problemem ograniczonym do jednego oka. W wielu przypadkach krótkowzroczność w jednym oku może poprzedzać rozwój wady także w drugim oku, dlatego pacjenci wymagają regularnej kontroli okulistycznej lub optometrycznej [3].
Soczewka kontaktowa na jedno oko – czy jest bezpieczna?
Z punktu widzenia współczesnej optometrii i okulistyki soczewka kontaktowa na jedno oko może być bezpieczną metodą korekcji wzroku, pod warunkiem że została prawidłowo dobrana, pacjent przeszedł odpowiednią kwalifikację oraz przestrzega zaleceń specjalisty dotyczących jej użytkowania i pielęgnacji [2].
Ważnym elementem jest ocena funkcjonowania układu wzrokowego, zwłaszcza zdolności do widzenia obuocznego, czyli współpracy obu oczu podczas patrzenia na ten sam obiekt [2. Jeśli jedno oko jest korygowane, a drugie pozostaje bez korekcji, mózg musi prawidłowo integrować informacje wzrokowe z obu oczu. U większości pacjentów adaptacja przebiega bez problemów, jednak w niektórych przypadkach mogą pojawić się przejściowe trudności z oceną odległości lub niewielkie uczucie dyskomfortu podczas pierwszych dni użytkowania.
Jedna soczewka czy okulary – jak dobrać najlepszą metodę korekcji?
Wybór między okularami a soczewką kontaktową stosowaną jednostronnie zależy przede wszystkim od:
- rodzaju wady wzroku,
- różnicy mocy między oczami,
- komfortu widzenia pacjenta.
W sytuacjach, w których wada dotyczy tylko jednego oka lub jest znacznie większa niż w drugim, soczewka kontaktowa na jedno oko może zapewnić bardziej naturalne widzenie niż okulary. Soczewka znajduje się bezpośrednio na powierzchni rogówki, dzięki czemu eliminuje problem różnic w wielkości obrazu między oczami, który czasami pojawia się przy korekcji okularowej [3].
Okulary mogą być natomiast korzystniejszym rozwiązaniem w przypadku niewielkiej wady wzroku lub u osób, które nie chcą nosić soczewek kontaktowych na co dzień. Dla części pacjentów wygodnym rozwiązaniem jest także łączenie obu metod: stosowanie soczewki na jedno oko w określonych sytuacjach, na przykład podczas aktywności fizycznej oraz korzystanie z okularów w pozostałym czasie.
Ostateczna decyzja dotycząca sposobu korekcji powinna być poprzedzona badaniem optometrycznym lub okulistycznym. Specjalista ocenia wtedy ostrość widzenia, różnicę w wadzie między oczami, funkcjonowanie widzenia obuocznego oraz komfort pacjenta podczas próbnej korekcji.
Źródła:
- Ericson P., Schor C., Visual function with presbyopic contact lens correction, Optom Vis Sci. 1990, 67(1): 22–28.
- Evans B., Monovision: a review, Ophthalmic Physiol Opt. 2007, 27(5): 417–439.
- Evans B., Shah R., Vlasak N., The Changing Natural History of Anisometropia: A Scoping Review, Ophthalmic and Physiological Optics 2026.
- Gabai A., Zeppieri M., Anisometropia, StatPearls 2023.
- Stokkermans T., Day S., Aniseikonia, StatPearls 2023.
2026PP12285
