Budowa spojówki oka i objawy jej dysfunkcji, których nie można lekceważyć

Spojówka w oku rozciąga się od tylnej powierzchni powiek aż do rąbka rogówki, gdzie przechodzi w nabłonek rogówkowy. Anatomicznie dzieli się na trzy części:

• spojówkę powiekową, wyściełającą wnętrze powiek,
• sklepienie spojówki – elastyczne połączenie między powieką a gałką oczną,
• spojówkę gałkową, pokrywającą przednią część twardówki (białka oka), aż do granicy z rogówką ⁴.

Cała ta powierzchnia tworzy tzw. worek spojówkowy, w którym rozprowadzany jest film łzowy i który pełni funkcję ochronno-nawilżającą. W codziennym badaniu okulistycznym spojówka jest doskonale widoczna. To właśnie jej przekrwienie najczęściej dostrzegają okuliści jako pierwszy objaw podrażnienia lub zapalenia oka. 

Spojówka oka składa się z dwóch głównych części, które choć różnią się lokalizacją, pełnią wspólne funkcje.

• Spojówka powiekowa, która wyścieła wewnętrzną powierzchnię górnej i dolnej powieki, jest dobrze unaczyniona i bogata w komórki odpornościowe (limfocyty, komórki plazmatyczne), które reagują natychmiastowo na wszelkie patogeny lub alergeny dostające się do oka.
• Spojówka gałkowa pokrywa natomiast część przednią gałki ocznej (twardówkę) od rąbka rogówki aż do sklepień spojówkowych. Jest cieńsza i mniej unaczyniona niż powiekowa ⁴.

Mimo różnic anatomicznych obie części tworzą zsynchronizowaną strukturę, której głównym zadaniem jest ochrona oka i utrzymanie jego odpowiedniego nawilżenia. To właśnie dzięki ich współpracy możliwe jest płynne przesuwanie się powiek po gałce ocznej i skuteczne rozprowadzanie filmu łzowego, dzięki czemu zapewniają komfort widzenia ². 

Spojówka i rogówka to dwie sąsiadujące struktury oka, które pełnią zupełnie odmienne funkcje.

Przypomnijmy, że spojówka w oku odpowiada za nawilżanie, ochronę przed drobnoustrojami i udział w odpowiedzi immunologicznej. Jest dobrze unaczyniona, umiarkowanie unerwiona i nie bierze udziału w procesie widzenia. Rogówka natomiast to przezroczysta, nieposiadająca naczyń krwionośnych część oka ², która działa jak soczewka – załamuje światło i kieruje je do wnętrza gałki ocznej. Jest silnie unerwiona, dlatego jej uszkodzenia są bardzo bolesne, a wszelkie zmętnienia mogą prowadzić do pogorszenia widzenia.

Najprościej mówiąc – spojówka chroni, a rogówka „widzi”. Różnice te są kluczowe także w diagnostyce: zaczerwienienie i swędzenie oka zwykle wskazuje na problem ze spojówką, natomiast silny ból i światłowstręt sugerują uszkodzenie rogówki 

Funkcje spojówki oka to:

• nawilżanie powierzchni oka poprzez produkcję śluzu,

• ochrona immunologiczna dzięki obecności komórek odpornościowych,

• tworzenie bariery mechanicznej przed kurzem i ciałami obcymi,

• umożliwienie płynnego ruchu powiek po gałce ocznej,

• zdolność do szybkiej regeneracji po drobnych urazach,

• inicjowanie reakcji zapalnej w odpowiedzi na infekcje lub alergeny ^{2, 4}.

Nie każde zaczerwienienie oka oznacza stan zapalny spojówki. Przemijające podrażnienie może być wynikiem zmęczenia, klimatyzacji, długiej pracy przy komputerze czy kontaktu z alergenami. W takich przypadkach przekrwienie spojówki zwykle jest łagodne, bez towarzyszącego bólu, świądu ani wydzieliny.

Natomiast zapalenie spojówki to stan, w którym dochodzi do wyraźnego przekrwienia, obrzęku i aktywacji układu odpornościowego ¹. Często pojawia się też śluzowo-ropna lub wodnista wydzielina, uczucie ciała obcego w oku, pieczenie i światłowstręt.

W praktyce najczęściej mamy do czynienia z zapaleniem wirusowym (statystycznie częstość występowania to 75%) ⁵, bakteryjnym lub alergicznym. Każda z tych postaci różni się nieco objawami i sposobem leczenia.

• W przypadku infekcji wirusowej zaczerwienieniu zwykle towarzyszy łzawienie, pieczenie i rozprzestrzenianie się objawów na drugie oko ⁵.

• W bakteryjnym zapaleniu spojówki bardziej charakterystyczna jest gęsta, żółtawa wydzielina sklejająca powieki po nocy ³.

• Alergiczne zapalenie spojówek wiąże się natomiast z silnym świądem i obustronnym zaczerwienieniem ¹.